Vaclav Havel, Güçsüzlerin Gücü adlı yapıtında rejimi öven pankart asan bir manavdan söz eder. Manavın bu davranışı iktidara derin bir inançtan değil, düzenle uyum içinde görünmekten kaynaklanır. Dikkat çekmemek ve gündelik hayatı sürdürmek, pankartı bir tercih hâline getirir.
Havel’in asıl ilgilendiği yazılar değil, pankartı asan kişidir. Rejimi ayakta tutan davranışlar milyonlarca insana yayılır. İnanmadığı bir sözü inanıyormuş gibi söyleyen birey, pankartı bir uyum gösterisine dönüştürür. Böylece siyasal dil, var olan düzeni yeniden kurma aracı hâline gelir.
Siyasal slogan ve edebiyattaki klişe benzer işlev görür. İkisi de düşünme ve hissetme yerine hazır bir ifade koyar. Slogan davranış ve bağlılık isterken edebiyattaki ifadeler okurun alışkanlıklarına seslenir. Biri itaati sağlar, diğeri kolay tanınan duygusallık üretir.
Her iki durumda da dil, insanın hakikatle karşılaşmasını engelleyen bir perde olur. Siyaset insanı sloganun taşıyıcısına, yavan edebiyat ise düşünce veya duygunun vıcık vıcıklığını dayatan bir araca indirgeyebilir. İçtenlik, insanın bu indirgemelere sığmayan varlığını kabul etmeyi gerektirir.
Totaliter olmayan ya da kendi etik yasasını onursal olarak oluşturmuş toplumlarda içtenlik, söz ile eylem arasındaki tutarlılıkla ilgilidir. Siyasetçi, savunduğu ilkelerin gerektirdiği sorumluluğu taşıyıp taşımadığı üzerinden de değerlendirilir. Hannah Arendt, Kötülüğün Sıradanlığı’nda olgusal hakikatin siyasal çıkarlar karşısındaki kırılganlığını tartışır.
Bir siyasetçinin kendi anlatısına inanması, anlatının toplumun gerçekliğiyle örtüştüğünü göstermez. İçtenliğin kaybı, insanın kendi sözüne yabancılaşmasıyla başlayabilir; değerler siyasal varlığını sürdürmenin araçlarına dönüşür. Bu sırada sözle eylem arasındaki bağ zayıflar, sahici görünme gösterisi içtenliğin yerini alır.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
